REACTIE NGPF OP DELOITTE RAPPORT - December 2025
Amber de Prinse en Evi Vet
Deze maand bleek uit het rapport ‘The Hidden Bill ’van consultancybureau Deloitte in
opdracht van de Robin Food coalitie en de Food Transition Coalition dat de milieuschade door de
landbouw in Nederland jaarlijks vele malen hoger is dan de economische opbrengsten van die
primaire sector; 13,3 miljard euro winst uit landbouwactiviteiten versus 18,6 miljard euro schade aan
het milieu. De BoerBurgerBeweging reageerde op deze kosten-batenanalyse vooral met kritiek op de
volledigheid van de berekeningen en LTO (de ondernemingsorganisatie voor Nederlandse Tuinders
en Boeren) noemde het rapport een karikatuur van de werkelijkheid. De BBB denkt met een
dergelijke reactie voor boeren op te komen, maar juist door de schade aan water, bodem en lucht niet
serieus te nemen, valt er straks niet of nauwelijks meer te boeren op Nederlandse landbouwgrond.
Het is de hete aardappel die al decennialang door politieke partijen doorgeschoven wordt,
terwijl vaststaat dat het intensieve landbouwsysteem in Nederland grote milieuschade aanricht en met
enorm ruimtegebruik (meer dan 50% van het Nederlandse landoppervlak) tal van economische en
maatschappelijke ontwikkelingen blokkeert. De Nederlandse landbouw vraagt al jaren om structurele
oplossingen op de lange termijn. Regeringscoalities lijken echter de noodzaak van omschakeling en
extensivering niet in te zien of durven die noodzaak in elk geval niet te benoemen waarmee regeren
steeds meer vooruitschuiven wordt en de problemen drastisch in omvang toenemen. De centrale
positie van een partij als de BBB, die opgericht werd door een reclamebureau van Big Agro
en indirect gefinancierd wordt door de agro-industrie, brengt het agrarisch gezinsbedrijf steeds verder
in het nauw. Agroinfluencers in het parlement en op het ministerie van LVVN, waar alle
bewindsposities worden bezet door BBBers, geven boeren de stellige indruk dat zij onbekommerd
hun bedrijfsvoering kunnen voortzetten en uitbreiden met steeds hogere bankschulden, waardoor
steeds meer boeren tegen de grenzen van de milieugebruiksruimte aanlopen of zelfs noodgedwongen
uitgekocht dreigen te worden.
De BBB probeert als een politieke stuiptrekking het rapport van Deloitte te ontkrachten en
daar haar eigen conclusies aan probeert te ontlenen. Op haar website stelt ze dat een afbraak van het
huidige landbouwsysteem geen oplossing biedt voor de klimaatcrisis. In plaats daarvan geeft de BBB
aan te willen inzetten op kostbare verduurzaming en innovatie van de sector, onontkoombaar leidend
tot nog hogere schuldenlasten voor de boeren. Dit zijn op geen enkele wijze systeemoplossingen,
maar louter symptoombestrijding binnen het huidige landbouwmodel, terwijl de schade juist
voortkomt uit de schaal, intensiteit en inputafhankelijkheid van dát model. Daarmee verschuiven de
voorgestelde oplossingen vooral de aandacht van het probleem: dat de huidige landbouw de grenzen
van het Nederlandse landschap overschrijdt. Hierdoor blijft extensivering noodzakelijk om de
milieuproblemen op te lossen, zoals blijkt uit meerdere grote onderzoeken, waaronder die van
Wageningen University & Research uit begin 2025 en van het Planbureau van de Leefomgeving
eveneens uit 2025.
Wat de BBB en over het hoofd ziet, is dat vechten tegen de waarheid in dit geval betekent dat er
steeds grotere verliesposten zullen ontstaan. Door te weigeren in te zien dat de huidige gang van
zaken onhoudbaar is, werkt de partij de toekomstbestendigheid van de landbouw tegen. Voor een
toekomst voor de Nederlandse landbouw is het voortschrijdend inzicht noodzakelijk dat het anders
moet én kan. We zullen moeten overschakelen naar een systeem dat op zijn minst neutraal uitwerkt
voor de landschapselementen en waar mogelijk er zelfs aan bijdraagt. Zo niet, dan wordt de grond
onder onze voeten onbewerkbaar, zullen de bestuivers uitsterven en zal onze grondwatervoorraad
opdrogen. Veel beloven, weinig geven, doet de boer in vreugde leven. Maar niet voor lang.
